Vuruntu Nedir? Motor Neden Vuruntulu Çalışır?
Benzinli
motorlarda yanma, bujinin kıvılcım oluşturmasıyla başlar ve oluşan alev
cephesinin silindirin içerisinde ilerlemesi-yayılmasıyla devam eder. Motorda
yanmanın bu şekilde gerçekleşmesi normal olan durumdur ve bu şekilde
gerçekleşen yanmayla oluşan basınç düzenli bir şekilde artarak pistona etki
eder ve pistonu iter. Böylece motorun çalışması sarsıntısız, gürültüsüz,
titreşimsiz olarak gerçekleşir.
Vuruntu
(detonasyon): Silindire alınan hava yakıt karışımının buji ile ateşlenmesinden
sonra, yanmanın silindir içerisinde farklı noktalarda düzensiz, aşırı hızlı olarak gerçekleşmesine veya henüz bujide
ateşleme başlatılmadan karışımın kendiliğinden (erken ateşleme) tutuşarak patlamanın
gerçekleşmesine vuruntu (detonasyon) denir. Vuruntu istenmeyen bir zamanda
gerçekleşen kontrolsüz bir yanma olayıdır. (Bkz: Vuruntu Sensörü)
Motor
vuruntulu çalıştığında, aşırı sarsıntı, titreşim, motordan gelen metalik bir
ses (çekiçleme-çınlama sesi gibi) sürücü tarafından hissedilecektir. Bununla
birlikte motor performansında ciddi düşüşler, yakıt tüketiminin artması, motor
arıza lambasının yanması gibi belirtiler meydana gelir.
Bujide
kıvılcım çaktığında, buji tırnaklarında oluşan alev çekirdeği yayılarak, yanma
odasının her noktasına düzenli olarak ulaşır. Vuruntulu çalışma; bujiden
başlayan alev cephesi henüz yanma odasının diğer (uzak) kısımlarına ulaşmadan,
buralarda kendiliğinden yanmaların (patlamaların) gerçekleşmesi durumudur.
Motor
vuruntulu olarak çalıştığında, silindir içerisinde oluşan yanma basıncı,
normalin üzerinde bir değere (aşırı yüksek) çıkacaktır, bununla birlikte oluşan
aşırı yüksek basıncın zamanlaması da, krank açısı cinsinden yanlış zamanda
gerçekleşecektir. Ayrıca iş zamanında kademeli olarak azalan kompresyon
(basınç), vuruntulu çalışmada dalgalı olarak azalacaktır.
Vuruntulu
motor çalışması, darbeli, zamansız ve aşırı yüksek basınçlı yanmanın
gerçekleşmesi; motorun mekanik yapısında ciddi hasarlara sebep olur. Bujilerin burun porselenlerinin kırılmasına, piston kafalarında erime, supapların zarar
görmesi gibi çok ciddi sorunlar görülebilir. Ayrıca aşırı basınç sebebiyle
piston-biyel-krank yataklarında boşluk meydana gelebilir.
Motor Neden
Vuruntulu Çalışır? Vuruntu Sebepleri Nelerdir?
*Ateşleme sisteminin arızalı olması.
*Ateşleme
avansının veya ateşleme zamanlamasının yanlış olması.
*Yanlış buji
seçimi (yanlış ısı aralığına sahip buji seçimi). Buji tırnak aralığının yanlış olması.
*Yakıt
enjeksiyon sistemi arızası. Enjektör arızası. Hava-yakıt karışımının
ayarlanamaması, motorun aşırı fakir karışımla çalışması.
*Supap
arızası. Supap boşluk ayarının yanlış olması. Supapların erimiş olması.
*Araçta
kullanılan benzinin oktan sayısının uygun olmaması (yanlış yakıt kullanımı).
*Silindir
içerisinde (yanma odasında), piston kafasında, supap tablasında, bujide aşırı karbon
(kurum) birikmesi sonucu kendiliğinden ateşlemenin gerçekleşmesi.
*Motorun çok
sıcak çalışması ve/veya hararet yapması. Bu durumda da hava-yakıt karışımı
henüz bujide kıvılcım çakmadan kendiliğinden tutuşabilir. Soğutma sisteminin
kontrol edilmesi gerekir.
*Motordaki
mekanik arızalar. Biyel kolu yataklarının aşırı boşluk yapması sonucu yatak
vurması meydana gelmesi sebebiyle, motordan ritmik bir vuruntu-darbe sesi
gelir. Motor devri veya motor yükü arttıkça, gelen ses de artar.
(Bkz: Tekleme Nedir?) (Bkz: Tüm Arızalar) (Bkz: Vuruntu Sensörü)