Motorda Teklemenin Sebepleri ve Çözüm Yolları
Silindir
içerisine (yanma odasına) alınan hava-yakıt karışımı, sıkıştırma zamanının
sonunda bujilerde oluşturulan kıvılcımla ateşlenerek yakılır. Karışımın
ateşlenmesi görevini ateşleme sistemi üstlenir.
Vuruntu
(detonasyon): Hava-yakıt karışımı buji işe ateşlendikten sonra, yanmanın
düzensin olarak gerçekleşmesine veya henüz buji ateşlemesi gerçekleşmeden
hava-yakıt karışımının kendiliğinden tutuşarak düzensiz olarak yanmasına
detonasyon denir. Hava-yakıt karışımının kontrolsüz olarak yanmasıdır. (Bkz: Vuruntu Nedir? Motor Neden Vuruntulu Çalışır?) Kontrolsüz olarak aşırı yükselen yanma basıncı, vuruntuyu oluşturur. Vuruntu,
motor parçalarında hasara sebep olabilir.
Tekleme:
Silindir içerisinde gerçekleşen ateşlemenin yanlış zamanda gerçekleşmesi veya
bir ya da iki silindirde hiç gerçekleşmemesidir.
Bujilerde
oluşturulan kıvılcımın yanlış zamanda gerçekleşmesi, bir yada iki silindirde
hiç gerçekleşmemesi (bujinin kıvılcım çakmaması) veya kıvılcımın güçsüz (cılız)
olması sebebiyle meydana gelebilir. Motorda teklemenin meydana gelmesi
durumunda motor sarsıntılı çalışacaktır, güç azalacak ve yakıt tüketimi
artacaktır. Ayrıca motorda meydana gelen tekleme arızası sebebiyle motor arıza
lambası da yanar.
Motor
teklemesi yaşanıyorsa ilk yapılması gereken iş diyagnostik test cihazıyla hata-arıza hafızasının okunması ve varsa arıza kodlarını tespit etmektir. Tekleme arızası
meydana geldiğinde, diyagnostik test cihazıyla hata-arıza kaydına bakıldığında
P0300 arıza kodu görüntülenir. P0301 arıza kodu 1. Silindirde, P0302 kodu
ikinci silindirde, (P0303-P0304 .. devam eder) tekleme meydana geldiği anlamına
gelir. Bu hata koduyla beraber başka
hata kodları da okunuyorsa, arızanın çözümü daha kolay olabilir. Örneğin P0301
hata koduyla birlikte bir sensör arızası da okunuyorsa, ve bu sensör ateşleme sistemine bilgi
sağlayan bir sensörse, tekleme arızası arızasının sebebi bu sensörün arızalı
olması olabilir.
Motor tekleme
arızasının iki temel sebebi olabilir, bunlar ateşleme sistemi ve supap
sistemidir. Bunlara ilave olarak yakıt sistemi arızası da sayılabilir.Bu iki
temel sistemin sorunsuz olduğundan emin olmakla beraber, sensör (algılayıcı)
veya aktör (uygulayıcı) donanımların arızalarından şüphe edilmeli ve
diyagnostik test cihazıyla kontrol edilmelidir.
Ateşleme Sisteminden Kaynaklanan
Tekleme Arızası
Buji
kablosunun çıkması-kopması, ateşleme bobinin bozuk olması-yanması, ateşleme
geriliminin (voltajın) düşük olması, bujinin arızalı olması-kirlenmesi-kurum
kaplanması olabilir. Klasik ateşleme sistemli araçlarda, distribütör ayarının
bozuk olması, platin takımının bozuk-ayarsız olması, avans ayarının yanlış
olması ateşleme zamanlamasını bozar ve teklemeye sebep olabilir.
Eğer arızanın
ateşleme sisteminden kaynaklandığı tespit edilirse, bu arızanın tüm
silindirlerden mi yoksa sadece tek bir silindirdeki ateşleme arızasından mı
kaynaklandığı tesbit edilmelidir. Bunun için buji kabloları tek tek çıkarılıp
motor tepkisine bakılabilir (bu kontrolün detaylı anlatımı: (Bkz: Ateşleme Sistemi ve Kontrolleri )
Bujilerin dikkatle incelenmesi
sayesinde sorunun ; ateşlemeden, supaplardan veya yakıt sisteminden kaynaklanıp
kaynaklanmadığı belirlenebilir.
Motor arızasının
tespit edilmesi kullanılan klasik yöntemlerden biri de bujilerin sökülerek buji
başlarının gözlenmesi – okunması ve yorumlanmasıdır. Bu işlemin detaylarına
buradan okuyunuz: (Bkz: Bujilerin Gözle Kontrolü ve Yorumlanması) (Bkz: Buji Arızaları)
Supap Sisteminden Kaynaklanan Tekleme
Arızası
Motorun supap
ayarının bozuk olması, supapların erimiş-yanmış olması, motorun teklemesine
sebep olabilir. Supap arızası, silindirde kompresyonun (sıkıştırmanın)
oluşmasını engeller, yanmanın verimini düşürür, yanma zamanlamasını bozar, sıkıştırma basıncı ve yanma basıncı düşer, o silindir güç
üretemez hale gelir. Özellikle lpg’li araçlarda sık karşılaşılan supap erimesi
ve/veya supap ayarının zamanla bozulması (örneğin 30 bin km’de bir), silindir
içerisinde meydana gelen yanmanın bozulmasına, yanmanın erken veya geç gerçeklemesine
sebep olur. Aslında ateşleme sistemi (bujiler, bobinler, kablolar) sağlamdır
fakat supaplardaki problem sebebiyle, arıza test cihazında “tekleme” arızası
okunabilir. Bu durumda güçte düşüş, rölantide dalgalanma, yakıtın artması gibi
belirtiler olacaktır. Örneğin motor soğukken (sabahları) motor hiç çekmiyorken
veya çekişi düşüyorken, motor ısınınca çekişin normale dönmesi, supap ayarının
bozuk olmasından kaynaklanır.
(Bkz: Supap Ayarı-Arızası ve Çekiş Düşmesi) (Bkz: Supap Erimesi) (Bkz: Kompresyon Testi) (Bkz: Düzensiz Rölanti-Stop Etme) (Bkz: Tüm Arızalar)