Fren Arızaları Belirtileri Sebepleri (Frenler Tutmuyor)
Hidrolik frenlerin tutmamasının veya az tutmalarının
genel sebepleri şunlardır;
*Hidrolik sistemde yağ kaçağı var, (kaliper pistonunda,
fren merkez silindirinde, tekerlek fren silindirinde (kampanalıysa), fren hidrolik hortum-boru-rekorlarında),
*Fren hidrolik sistemi hava yapmış,
*Fren servosu (hidrovak arızalı)
*Kampanalı frende pabuç ve balata düzgün takılmamış,
*Balatalar bitmiş veya yağlanmış, veya bitmemesine rağmen
yüksek sıcaklıktan camlaşmış
*Fren diski konikleşmiş, bombeli hale gelmiş veya kampana
yuvarlaklığını kaybetmiş, eğilmiş.
Frenlerin Hava Yapması
Fren hidrolik sisteminde, hidrolik yağ dolaşır ve
frenleme kuvvetinin oluşması için basıncı oluşturur ve iletir. Sıvılar
sıkıştırılamaz ve üzerlerine etkiyen kuvveti aynen iletir, bu prensip fren
sisteminde etkin olarak kullanılmaktadır. Hava ise sıkıştırılabilir, yani kuvvet etkidiğinde, kuvveti iletmek yerine
esneyerek üzerine alır, bu durumda fren pedalına basılsa bile, bu hareket
tekerleklerdeki fren mekanizmalarına iletilemez. Bu durumda frenler tutmaz veya
çok az tutar, fren pedalı oldukça yumuşar. Bu sebeplerle hidrolik fren
sisteminde hava oluşması istenmez.
Fren sisteminde hava oluşmasının sebepleri;
*Fren hidrolik yağı seviyesinin çok düşük olması sonucu,
fren merkez silindirinden sisteme hava girmesi,
*Fren hidrolik yağı rezervuar deposunun kapağındaki
havalandırma deliğinin tıkanmış olması,
*Fren merkez silindiri içindeki piston keçelerinden veya
tekerlek fren silindirindeki piston keçelerinden sızıntı meydana gelmesi,
bununla beraber düşen basınç sonucu hidrolik sisteme hava girmesi,
*Kalitesiz veya yanlış fren hidrolik yağı kullanımı
sonucu, yağın kaynama-buharlaşma yapması ve sistemde hava oluşturması.
Fren sisteminde hava oluşması durumunda sistemin hava
alınmalıdır, fren hidrolik yağı tekrar tamamlanmalıdır, varsa hava almaya neden
olan arıza giderilmelidir.
(Diskli ve Kampanalı Fren Sistemi Parçaları)
Frenler Bırakmıyor (Fren
Basılı Kalıyor)
Fren pedalı bırakıldığında, hidrolik sistemdeki basınçlı
hidrolik yağ, fren yağı deposuna geri gelmeli ve hattaki basınç düşmelidir,
böylece balataları disklere iten kuvvet ortadan kalkmış olacaktır. Bu
olmuyorsa, frenleme devam edecektir.
Fren pedalından ayak çekilmesine rağmen,
aracın fren yapmaya devam etmesi, aracı serbest bırakmaması durumunun sebepleri
şunlardır:
*Fren ana merkez silindirindeki tanzim (geri dönüş
deliğinin) tıkanması, (bu keçelerin bozulmasından kaynaklanabilir), sistemde
sürekli yüksek basınç kalmasına ve frenin boşalmasını engellemeye sebep
olabilir. Fren ana merkezi değiştirilmelidir.
*Fren servosunun (hidrovak) arızalanmış olması,
*Diskli frenlerde, kaliper pistonunun sıkışık kalması,
*Kaliper piston keçesinin bozulması (esnemez duruma
gelmesi) ve pistonu geriye çekememesi,
*Sürücünün sürekli ayağını fren pedalı üzerinde tutması,
(Fren ana merkez silindiri ve fren servosu – hidrovak)
Frene Basınca Araç Bir
Tarafa Çekiyor (Sağa-Sola)
Fren kuvvetinin her tekerlekte eşit şekilde oluşmaması
sebebiyle, araç, fren kuvvetinin fazla olduğu teker tarafına çekme yapar.
Frene
basınca aracın çekme yapmasının sebepleri şunlardır;
*Aracın
çektiği tarafın diğer tarafındaki tekerin balataları yağlanmış-ıslanmış
olabilir, ıslanmışsa kendiliğinden kurur ve sorun geçer, yağlanmışsa temizlemek
veya değiştirmek gerekir, yağlanmamın sebebi araştırılıp kaynağı kesilir,
*Lastik basınçları eşit değildir,
*Diskli frense; kaliper pistonundan,
kampanalı frense tekerlek fren silindirinden hidrolik yağ
kaçağı olabilir, bu durumda yeterli hidrolik basınç ve fren kuvveti oluşmaz o
tekerlek için,
*Fren hortum-borularında ezilme vb. sonucu tıkanıklık
olması,
*İki tekerde kullanılan balataların farklı
türde-özellikte olması (sürtünme katsayıları farklıdır),
*Aracın ön düzen ayarının bozuk olması (rot ayarı vb.),
*Balataların yağlanması sebebiyle çekme meydana
geliyorsa, aks keçelerinden yağ kaçağı olup olmadığına bakılmalı,
diferansiyelden bir yağ kaçağı var mı diye bakılmalıdır.
Fren Kapma Yapıyor
(Frene Basınca Aniden Tutuyor)
Fren pedalının çok hassaslaşıp çok az frene basıldığında
bile kapma yapması ve aracı aniden durdurması arızasının olası sebepleri şunlardır:
*Fren servosu (hidrovak) arızalı olabilir, (servonun
içerisindeki hava geçiş valfleri ve yaylar bozulmuş olabilir),
*Fren servosu ile fren pedalı arasındaki boşluk ayarı
bozulmuştur,
*Kampana ve fren diskinin çizilmiş, eğilmiş olması,
pürüzlü bir yüzeye dönüşmesi,
*Fren hidrolik yağı, balatalara sızmış olabilir,
(böyleyse sızıntı; fren hortumundan, kaliper pistonundan, tekerlek fren
silindirinden olabilir, değiştirilmesi gerekir), balataların da değiştirilmesi
gerekir,
*Fren balataları greslenmiş olabilir, yapışma etkisi
oluşabilir, balatalar değiştirilmelidir,
*Yanlış balata kullanılması.
Fren Pedalında Fazla
Boşluk Olması
Fren pedalına basıldığında, frenleme etkisinin fren
pedalının çok mesafe alması sonrasında oluşması durumudur. Fazla pedal boşluğunun
sebepleri şunlardır;
*Fren sisteminde hava vardır,
*Fren pedalı bağlantı mekanizmasında boşluk-gevşeme
vardır,
*Fren pedalı ile fren servosu arasındaki boşluk ayarı
bozulmuştur,
*Diskli fren sisteminde, fren diski yalpalı dönüyordur,
bu yalpa hareketi kaliper pistonunu fazlaca geri itiyordur,
*Düşük kaliteli uygun olmayan fren hidrolik yağı, veya
yetersiz fren hidroliği seviyesi,
*Kampanalı frenlerdeki (genelde arkada) kendiliğinden
boşluk ayarlama mekanizmasında arıza olması, veya tekerlek silindiri keçesinde
kaçak olması,
(Diskli Fren Sistemi)
Fren Hidrolik Yağı
Eksiliyor (Fren Yağı Eksiltme Sorunu)
Fren yağı eksildiğinde, fren sistemi zayıflar, frenler
hava yapar, gösterge panelinde “STOP” ve(veya) el freni ikaz lambası yanar.
Aracın fren yağı eksiltmesinin sebepleri şunlardır;
*Kampanalı (arka tekerleklerde) frende, tekerlek fren
silindirinin bozulması, yağ sızdırması,
*Tekerlek fren silindirinin gevşemesi, eğik-yamuk
takılması, yamuk çalışması ve bunun sonucu pistonu iten çubuğun (pabuç ve
silindir arasındaki) eğilmesiyle, piston keçesinin eğik çalışması ve yağ
kaçırması. Veya tamamen eskidiği için yağ kaçırması,
*Fren hidrolik borularından, hortumlarından, bağlantı
elemanlarından (kelepçe ve rekorlardan) yağ kaçağı olması,
*Diskli frende, kaliper pistonundan yağ kaçağı olması,
*Balataların aşınması sonucu, hidrolik sistem içerisinde
daha fazla hidrolik yağ bulunması ve yağ deposundaki seviyenin düşmesi,
gibi sebeplerdir.
Fren Pedalında Titreşim
Olmasının Sebepleri
*Fren disklerinin yalpalı dönmesi, konik aşınması gibi
durumlarda meydana gelir, disk taşlanmalı veya değiştirilmelidir.
*Fren diskinin çok incelmiş olması,
*Kampanalı frende, kampana yüzeyinin deforme olması,
*Tekerlek yatağının bozulması.
Fren Pedalının Düşmesi
Fren
pedalının düşmesi, yani fren pedalını bırakınca aşağıda kalıp tekrar eski
pozisyonuna dönmemesi durumunda, fren performansı düşecektir, frenler iyi
tutmayacaktır.
Fren pedalının düşmesinin sebepleri:
*Fren
pedalının mekanik bağlantılarında bir sorun olması,
*Kampanalı
fren sisteminde balataların çok aşınmış olması (otomatik boşluk ayarı olmayan
eski sistemlerde), veya kampana fren tablasındaki mekanik bozukluklar,
*Frenlerin
hava yapmış olması (fren hidrolik hattına hava girmiş olması), bu durumda
frenler çok az tutacak veya hiç tutmayacaktır, fren pedalı sertleşmeyecektir,
*Fren ana
merkez silindirinin aşınmış-arızalanmış olması,
*Fren
sisteminde (fren hidrolik yağı rezervuar deposunda) hidrolik yağın çok azalmış
veya bitmiş olması.
Tek Bir Tekerleğin
Kendiliğinden Fren Yapması (Tutukluk Yapması)
Kampanalı fren sisteminde; tekerlek fren silindiri, fren
pabuçlarını ve balatayı iterek kampanaya bastırır, fren pedalı bırakıldığında
geri getirme yayları pabucu geri çekerek kampanadan ayırır. Bir tekerleğin
freni tutukluk yapıyorsa, pabuç-balata kampanadan ayrılamıyor demektir.
Bir
tekerin tutukluk yapma sebepleri;
*Pabuç ayarlarının çok sıkı olması veya paslanmış olması
sebebiyle serbest hareket edemiyor olması,
*Pabuçlara bağlı olan geri getirme yaylarının çok
zayıflamış olması, kopmuş-kırılmış olması veya yerinden çıkmış olması,
*Fren hidrolik borusunun veya hortumunun ezilmiş olması,
yağın geçişini zorlaştırıyor olması,
*Tekerlek yatağının yalpalı olarak dönmesi sonucu
balatanın kampanaya sürtmesi,
*Kampananın yuvarlaklığının bozulması sonucu, dönüşlerde
balataya sürtmesi.
.
Frene Pedalı Çok Yumuşak
(Fren pedalı yumuşaması)
Fren sistemi hava yapmıştır ya da fren servosu (westinghouse) arızalıdır. Frene basınca üfleme şeklinde ses gelmesi, frenlerin tutmaması, fren pedalının aşırı sert veya yumuşak olması, fren servosu (westinghouse) arızasındandır. Fren hidrolik sistemine hava girmesi (frenlerin hava
yapması) sonucu, fren pedalı aşırı yumuşak hale gelir ve frenler çok az tutar.
Bunun sebebi, fren pedalına basınca havanın hidrolik boruların içinde sıkışıyor
(esniyor) olmasıdır, oysa hareketin sıkışmadan-esnemeden direkt olarak
iletilmesi gerekirdir. Eğer fren sisteminde hava varsa, hava alma işlemi
uygulanmalı ve fren hidrolik yağı tamamlanmalıdır, ayrıca sistemin hava yapma
sebebi araştırılıp ortadan kaldırılmalıdır.
Frene Çok Sert Basmadan
Araç Durmuyor (Fren pedalı için büyük kuvvet gerekiyor)
*Kampanalı fren sisteminde, pabuçların ayarsız olması bu
soruna yol açmaktadır.
*Ayrıca fren servosunun (hidrovak) arızalı olması da,
fren pedalını çok sertleştirecek, frenleme için büyük ayak kuvveti
gerekecektir. Fren servosu vakum hortumu ilk önce kontrol edilmelidir.
*Diskli frenlerde, kaliper pistonunun sıkışıklık yapması,
*Balataların yağlanmış olması,
*Frenlere aşırı yüklenilmesi sonucu, balataların aşırı
sıcaklıktan dolayı parlayıp, camlaşması söz konusu olabilir, bu durumda
balatalar henüz bitmemiş olmalarına rağmen, frenleme kuvveti
oluşturmayacaklardır, çok fazla pedala basmak gerekecektir. Bu durumda balatalar
değiştirilmeli veya yüzeyleri aşındırılıp camlaşmış tabaka kazınmalı;
diskliyse fren diskine eğiklik-koniklik-kalınlık kontrolü
yapılmalı, gerekirse disk taşlama işlemi veya çok incelmişse disk değiştirme
işlemi yapılmalı,
kampanalı frense, kampanada temas yüzeyinde
eğilme-bombelenme varsa, kampana taşlamaya gönderilmeli, veya gerekirse
değiştirilmelidir.
Ana Konu (Bkz: Fren Sistemi Çeşitleri ve Parçaları)