Değişken Kapasiteli Dıştan Dişli Pompa Nedir Nasıl Çalışır?
Dıştan
dişli tip pompada gövde içinde dönen dişli çiftinin dişleri arasındaki
boşluklara dolan yağ taşınarak, basma tarafında basınçlı bir şekilde
gönderilir. Dişlilerden biri döndüren (tahrik) dişlidir, diğeri döndürülen
dişlidir. Döndüren dişli hareketini krank milinden bir zincirle alır.
Değişken
kapasiteli pompalarda, pompa iki kademeli olarak çalışır; yüksek basınç
kademesi, düşük basınç kademesi. Bu pompada döndürülen dişlinin eksenel
pozisyonu değiştirilerek, pompanın yağ basma miktarı ve yağ basıncı
değiştirilebilir. Pompada bulunan yağ ayar valfi ecu tarafından kumanda edilir,
ayar valfi, ayar pistonuna etki eden yağın geçtiği kanalı, motor çalışma moduna
göre açar veya kapatır.
Değişken
kapasiteli (kademeli) pompada kullanılan kontrol yönteminde iki farklı motor
yağı basıncı elde edilir. İki basınç kademesi vardır.
Pompa
basınç kontrolü, pompa dişlilerinin bastığı yağın hacmi (miktarı)
değiştirilerek gerçekleşir. Böylece yağ
filtresine ve yağ soğutucusuna gerekli miktarda yağ tam olarak gönderilir. Bu
ayarlama, eksenel yağ ayarlama ünitesinin hareketiyle, iki dişlinin birbirine
göre eksenel konumu değiştirilerek gerçekleştirilir. Birbirine geçmiş olarak
dönen iki dişli tam olarak aynı hizada (aynı eksende) dönüyorsa, pompa en
yüksek kapasitede çalışıyor demektir. Döndürülen ve eksenel olarak kaydırılıp
hareket ettirilen dişli, kaydırılmış ve en uç pozisyonundaysa, pompa kapasitesi
minimumdadır. Pompanın bu kademeli çalışması, motor devrine göre ecu tarafından
yönetilir.
Düşük
Basınç Kademesi:
Motor
devri artarsa, motor yağ basıncı da yavaşça artar ve ayar valfinin yayına
kuvvet etki ettirir. Bu, basınç ayarlama ünitesi pistonunun ön yüzüne giden
basınç kanalını kapatır ve eşzamanlı olarak basınçlandırılmamış yağın kartere
akmasını sağlayan kanalı açar. Basınç ayar pistonunun arkasına etki eden
hidrolik basınç kuvveti, piston yayının kuvvetinden artık daha büyüktür. Bu
sebeple basınç ayar ünitesi, yayı ittirip sıkıştırır. Pompadaki döndürülen
dişli, döndüren dişliye nazaran eksenel olarak hareket eder. Pompanın
gönderdiği yağ miktarı azaltılır ve motorun ihtiyacı olan yağ miktarı
ayarlanır. Pompa tarafından ayarlanan yağın hacimsel debisi, yağ basıncını
nispeten sabit bir seviyede tutar.
Yüksek
Basınç Kademesi:
Motor
devri 3500 dev/dk civarına yükseldiğinde, sistem yüksek basınç kademesine
geçer. Bu işlem, basınç ayar valfinin ecu tarafından kapalı hale getirilmesiyle
gerçekleşir, böylece valf, açılıp kapanabilen yağ basınç kanalını kapatır ve
aynı zamanda kartere bağlı yağ kanalını açar. Kontrol pistonu aktif olarak
ittirilmediğinden, pistonun yay kuvveti galip gelir, kontrol pistonu geri
hareket eder, böylece ayarlama ünitesi pistonunun ön tarafına giden kanal
açılır. Yağ basıncı artık pistonun ön tarafından etki eder ve yay kuvveti,
ayarlama ünitesini geri iter, böylece pompanın iki dişlisi neredeyse aynı
hizaya (eksene) gelir, bu durumda pompa maksimum kapasitede çalışır.
Üst konu (Bkz: Dıştan Dişli Pompa)
Üst konu (Bkz: Motor Yağ Pompası)
Ana konu (Bkz: Yağlama Sistemi)