Elektronik Ateşleme Bobininin Görevi Nedir?
Ne işe yarar? (Kalem Bobin)
Ateşleme bobinleri, en son teknoloji kullanılarak üretilen direkt ateşlemeli benzinli motorlarda, her bir silindir için ayrı ayrı buji kafalarına takılmış
olan ve 30 bin voltluk gerilim üreterek bujilerde kıvılcım oluşmasını sağlayan
elektronik parçalardır. Bağımsız (direkt) ateşleme sistemine sahip motorlarda her bujinin tepesinde kendi ateşleme bobini vardır, bu yazı kalem bobinler üzerinden konuyu açıklayacaktır.
Ateşleme Bobini Nasıl Çalışır? (Direkt-Bağımsız Ateşleme Sistemi) (Kalem tip buji üstü ateşleme bobini)
Elektronik
(bağımsız) ateşleme sisteminde kullanılan ateşleme bobinleri temel çalışma
prensibi olarak, klasik ateşleme sistemindeki endüksiyon bobini gibi çalışır.
Klasik ateşleme sisteminden ve distribütörsüz ateşleme
sisteminden farklı ve gelişmiş olarak, bu sistemde her silindir için (yani her
buji için) ayrı bir ateşleme bobini bulunmaktadır. Ateşleme bobinleri, motor
kontrol ünitesinin kumandasıyla, ateşleme sırası gelen silindirin bujisinde
kıvılcım oluşturacak şekilde çalışır.
Her ateşleme bobininin içinde iki adet sargı bulunur, primer
(birincil) sargı ve sekonder (ikincil) sargı. Bu iki sargı iç içedir ve en içte
bir demir nüve (çekirdek) vardır, bu da manyetik alanın güçlenmesini sağlar. ECU(motor kontrol ünitesi), ateşleme bobininin primer sargısına aküden gelen 12 voltluk elektrik akımını verir ve tam
ateşleme yapılması anında bu akımı keserek, sekonder sargıda 30 bin volt oluşmasını sağlar. Yani ateşleme bobini 20-30
bin volt üretir. Ateşleme bobini buji kulesine sıkıca geçmiş durumdadır ve
sekonder sargı bujini orta elektrotuna bağlıdır. 30 bin voltluk (+) pozitifi
yüklü gerilim bujinin orta elektrotundan girer ve yanma odasına bakan uçtan
buji tırnaklarından atlayarak (şasilenerek) kıvılcım oluşturur. Böylece yanma
odasına alınan hava-yakıt karışımı yakılır (patlatılır).
Kalem tip ateşleme bobinlerinde (bağımsız-direkt ateşleme sisteminde) motor verimi
daha yüksek olurken, daha düşük egzoz emisyonları elde edilir.
Ateşleme bobinin arızası nasıl
anlaşılır? Ateşleme bobini arıza belirtileri nelerdir?
Ateşleme bobini bozulursa motor titreşimli çalışır, tekleme yapar rölantide kendiliğinden stop eder, marş yapıldığında motor geç-zor çalışır,
arabanın çekişi düşer, yakıt sarfiyatı artar.
(Bkz: Motor Teklemesi)
Ateşleme bobini arızası ve çözümüyle ilgili daha fazla bilgi için (Bkz: Ateşleme Bobini Arızası P0350 P0351 P0352 P0353 P0354)
Motor tekleme arızası, diyagnostik test cihazıyla kontrol edildiğinde Motor Tekleme Arızası P0300-P0301-P0302-P0303-P0304 arıza kodları okunabilir.
Ateşleme bobininin arızasını anlamak aslında kolaydır, eğer
aracınızda bağımsız elektronik ateşleme sistemi varsa, (yani buji kablosu
olmayan yeni sistem), aşağıdaki resimde gösterildiği gibi, sırasıyla ateşleme
bobininin soketini çıkararak, motorun tepkisine bakınız. Soketi çıkardığınızda
motor sarsıntı-titreşim yapıyorsa, o ateşleme bobini sağlamdır. Soketi
çıkardığınızda motorun çalışmasında hiçbir değişiklik hiçbir titreşim
olmuyorsa, ateşleme bobini ya da buji arızalıdır, o silindirde kıvılcım
oluşmadığı için yanma da olmuyordur. Kontrol edilen silindirde ateşleme
olmuyorsa o bujinin ateşleme bobini ya da buji arızalı olabilir, emin olmak
için bujiyi kontrol edin, buji sağlamsa ateşleme bobini bozuktur.
Ateşleme bobini nasıl sökülür?
Aşağıdaki resimde gösterildiği gibi, bobinin elektrik soketi sökülür ve ateşleme bobinin silindir kapağına sabitleyen bir civata sökülür, böylece ateşleme bobini yukarı çekilerek çıkartılır. Dikkat: Motor çok sıcakken buji ateşleme bobini çıkarılmaz.
Eğer aracınızda tek bir ateşleme bobini ve buji kabloları
varsa, gene yukarıdaki gibi, yalıtkan bir eldivenle, sırasıyla buji kablolarını
çekin, motor sarsıntı yapıyorsa, o çektiğiniz silindirin ateşlemesi sağlamdır,
bujisi de sağlamdır. Buji kablosunu çıkardığınızda motor hiç tepki vermiyorsa,
o silindirde ateşleme arızası vardır, büyük ihtimalle buji arızalıdır. Bu test
sırasıyla her silindirin bujisi için yapılır. Buji sağlamsa, motorun subap
sisteminin sağlam olduğundan emin olun, subap sistemi sağlamsa, ateşleme bobini
arızalı olabilir. Bazen subapların aşınmış olmasından dolayı, silindirde yanma
kötü oluşur, aslında ateşleme sistemi (buji ve ateşleme bobini) sağlam olmasına
rağmen, buji kablosunu çektiğinizde, motor gene hiç tepki vermez, buna dikkat
edilmesi gerekir. Ayrıca çıkarılan buji kablosundan kıvılcım atlıyor mu bunu
güvenli (çarpılmadan) bir şekilde test ederek emin olmak faydalı olabilir. Buji
kablosu arızası da yaygındır, buji kablosunun sağlam olduğundan emin olun, boşuna
ateşleme bobinin değiştirmemiş olursunuz.
Ateşleme bobinin arızalandığında tamir yerine yenisi ile
değiştirmek uygun olacaktır. Eğer aracınızda bağımsız elektronik ateşleme
sistemi varsa, hangi ateşleme bobini arızalıysa sadece onu değiştirirsiniz.
Eski tip tek ateşleme bobinli sistem varsa, bunun değişmesi gerekir.
Bazı gelişmiş motorlarda, ateşleme bobini bozulan silindire
gönderilen yakıt kesilerek katalitik konvertörün zarar görmesi engellenir.
Ateşleme bobinin arıza tespiti
nasıl yapılır ? (Soketli – Çok bobinli tip ateşleme bobini)
Ateşleme
bobini soket pinleri doğru olarak tespit edilerek multimetreyle (avometre), ohm
ölçümü skalasına ayarlayarak direnç değerleri ölçülmelidir. Primer ve sekonder
sargıların direnç değerleri okunarak ve bu değerler katalog değerlerle
karşılaştırılarak arıza kontrolü yapılabilir.
Direnç (ohm) ölçümünde tüm elektrik bağlantıları, soketler sökülmüş olmalıdır. Devrede elektrik akımı olmamalıdır.
Uçlar kontrol
edilirken, multimetre direnç değeri sonsuz değer gösteriyorsa, ya da sesli
konumdayken ötmüyorsa, bobin devresinde kopukluk vardır ve o ateşleme bobini
arızalıdır demektir.
Ateşleme bobinin
soket uçları doğru tespit edilmelidir. Örneğin: 4 pinliyse, soldan sağa ilk iki
pin ucu – eksi uç, 3. Pin artı + uç, 4. Uç ise sinyal ucu olacaktır. (farklı
modellerde farklı uçlar olabilir)
Multimetreyle ateşleme bobininin direnci ölçüldüğünde;
primer devre direnci 0,3 – 1 ohm arasında
sekonder devre direnci 8-15 kilo ohm arasında olması normal kabul edilir.
Ateşleme bobininin besleme voltajı 9-14 volt arasındadır.
Not: katalog değerleri baz alınmalıdır.
(Bağımsız Elektronik Ateşleme Sistemi ve Ateşleme Bobini)
Ana konu (Bkz:Ateşleme Sistemi) (Bkz: Tüm Arızalar)