Dizel motorlar hava fazlalığıyla (aşırı fakir karışımla)
çalışırlar, buna turbo şarjın da eklenmesiyle silindir içerisine çok fazla hava
(oksijen) alınır. Dizele motorda yanma basıncı ve sıcaklığı böylece daha çok
artmış olur. Bu, motor performansının
(torkun) iyileşmesini sağlarken, NOx (Azotoksit) emisyonlarının artmasına da sebep olur. Azot
oksitler (NOx), yüksek sıcaklık ve basınçta daha çok miktarda oluşurlar. Azot
oksit (NOx) oluşumunu azaltmak amacıyla, bir miktar egzoz gazı tekrar emme
manifolduna gönderilir, bunu yapan sisteme EGR sistemi denir. (EGR: Egzoz
Gazının Yeniden Çevrimi: Exhaust Gas Recirculation).
Egzoz gazının bir miktarının tekrar emme manifolduna
gönderilerek, silindire alınan temiz hava ile karıştırılması, silindire alınan
havadaki oksijen oranını azaltır, yanma sıcaklığını, yanma hızını ve yanma
basıncını düşürür, böylece Azot oksit (NOx) oluşumu azaltılmış olur.
Dizel motorda tam motor yükünde motora çok fazla hava
alınır fakat aynı zamanda çok miktarda da yakıt püskürtülür. Bu çalışma
durumunda motorda aşırı miktarda hava fazlası yoktur.
Kısmi yüklerde, orta ve alt devirlerde, rölanti
devirlerinde; motorda çok az yakıt püskürtülür fakat motora alına hava oldukça
fazladır. Bu sebeple motor hava fazlasıyla çalışır. Dizel motorda silindire
alınan fazla hava, Azot oksit (NOx)
oluşumunu arttırır. Çünkü silindirin içine, yanmada kullanılamayacak
kadar çok oksijen girmiştir, bu oksijenler azot (nitrojen N) ile tepkiye
girerek, Azot oksitler (NOx) oluşturur.
Özetle: orta ve düşük motor yüklerinde, Azot oksit (NOx)
oluşumu maksimum düzeydedir. Bu motor yükü aralığında EGR sistemi daha çok
etkindir.
EGR
Sisteminin Yönetilmesinde Kullanılan Parçalar:
*ECU
*EGR Kumanda Valfi
*EGR Valfi Konum Sensörü
*MAF Sensörü (Hava Kütle Ölçer)
*Emme Manifoldu Kelebeği (Daha çok yeni nesil motorlarda)
EGR Valfinin Kumandasında (Açılıp
kapatılmasında) Kullanılan Yöntemler:
*Pnömatik Kumanda: Benzinli araçlarda emme
manifoldu vakumu, dizel araçlarda ise vakum pompasından etki ettirilen vakum,
bir “diyaframlı vakum tüpü” ile direkt olarak egr valfini açıp kapatır.
*Elektropnömatik (Selenoid Valfli)
Kumanda: Benzinli araçlarda emme
manifoldu vakumu, dizel araçlarda ise vakum pompasından etki ettirilen vakum,
ECU kumandasında çalışan bir selenoid valf ile dozajlanarak, “diyaframlı vakum
tüpüne” etki eder, böylece egr valfi hassas olarak açılır-kapanır.
*Elektronik Kumanda (Elektrik Motoru): EGR valfi, ECU
kumandasındaki bir elektrik motoruyla direkt olarak açılıp kapatılır.
EGR valfi konum sensörü de bu modülün içinde yer alır.
Dizel Motorda EGR Sisteminin Yönetilmesi
Motorda, emme manifolduna yönlendirilen egzoz gazının
miktarı, ECU kumandasında EGR valfi tarafından hassas şekilde ayarlanır. ECU,
motora alınan temiz havanın miktarını belirlemek için; MAF Sensörü (Hava Kütle
Ölçer) sinyallerini değerlendirir. Emilen havanın kütlesine göre,
yönlendirilecek egzoz gazı miktarını (EGR oranını) belirler. Örneğin motora çok
fazla temiz hava alındığında, egr oranı arttırılır ve yanmaya giren havadaki
oksijen seviyesi düşürülür. Yönlendirilen egzoz gazı miktarı fazla olursa,
motora alınan oksijen miktarı çok az olur, bu durumda motor performansı azalır,
egzozdaki partikül miktarı, karbonmonoksit (CO) ve hidrokarbon (HC) emisyonları
artar. Bu sebepler EGR sisteminde, yeniden çevrime sokulan egzoz gazının
miktarı hassas ve doğru olarak ayarlanmalıdır. Bu ayarlamayı ECU, egr valfi ile
yapar.
Ana konu (Bkz: Dizel Motor Yönetimi – Common Rail)