Bölüm 1 – 2
Turbo Arıza Belirtileri
Nelerdir? Turbo Şarj Arızası Nasıl
Anlaşılır?
*Turbo şarj arıza belirtileri şunlardır;
*Arıza lambası yanar (yeni araçlarda),
*Aracın çekişi düşer, yakıt sarfiyatı artar,
*Turbodan anormal ses gelir-Turbo arıza sesi (ötme-siren gibi) (normal kulağa hoş gelen hafif ıslık sesinden farklı-şiddetli ses),
*Motor yağ eksiltir,
*Turbo basıncı düşer,
*Zor çalışma, stop etme, aşırı duman (Turbo Kilitlenirse Ne Olur?),
*Egzozdan aşırı duman atar (egzozdan gri-mavi duman çıkar). Öncelikle (Bkz: Turbo Nedir Nasıl Çalışır?)
Turbo şarjda arıza aramadan önce,
Turbo şarjın kompresör kısmından intercooler’a giden ve
intercooler’dan emme manifolduna gelen hava hortum ve borularında çatlak,
yırtık olmamasına, bağlantı elemanlarında gevşeklik olmamasına dikkat edin.
Burada oluşabilecek bir hava kaçağı, turbonun bastığı havanın kaçmasına sebep
olabilir, çekiş düşer, yakıt artar.
En yaygın turbo arızalarından biri, turbo hortumunun patlamasıdır. Turbodan intercooler’a giden bu kauçuk hortum zamanla çatlayıp yırtılabilir, bu durumda ıslık sesi gibi bir ses duyulur, bu ses hortumdan kaçan ve aslında motora gitmesi gereken havanın sesidir, motorun çekişi aşırı miktarda düşer. Hortum değiştirilir ve arıza giderilir, basit ve maliyeti düşük bir arızadır.
(Bkz: Turbo Westgate Arızası)
(Bkz: Turbo Değişken Kanatçık VGT Arızası)
Turbo Arıza Nedenleri
Nelerdir?
Turbo şarj
motorun en zorlu çalışma koşullarında çalışan parçalardan biridir. Egzoz
gazlarına direkt maruz kalan türbin kanatçıkları yüksek sıcaklık altında
çalışmak zorundadır. Turbo mili inanılmaz yüksek devirlerde dönmektedir, turbo
mili (kanatçıkları) dakikada 60 bin – 100 bin devirle dönmektedir. Bu sebeple
turbonun yağlanması ölümcül öneme sahiptir.
Turbo şarjın
yağlanması, motor yağıyla yapılmaktadır. Motor yağı, turbonun gövdesinde
bulunan mil yatağına basılır, yağ gövdenin içindeki yağ kanallarından geçerek,
yatakları ve burçları yağlayarak turboyu
terk eder. Turbo mili bu yağlama sayesinde bir yağ filminin üzerinde
dönmektedir. Yağ filminin oluşmaması, yetersiz yağlama, milin yataklara
sürtmesine sebep olur.
(Bkz: Turbo Basınç Sensörü) (Bkz: Turbo Basınç Sensörü Arızası) (Bkz: P0299 Yetersiz Turbo Basıncı)
En yaygın
turbo arıza sebepleri şunlardır:
Yetersiz Yağlama: Turbo şarjlı araçlarda yağın
eksilmemesine önem gösterilmelidir. Yağlamanın yetersizlik boyutuna göre, mil
ve yataklar sürtünerek aşınabilir, boşluk yapabilir, ses yapabilir. Turbo mili
ve yataklarında boşluk oluşması, motor
yağının emme manifolduna veya egzoz borusuna kaçmasına sebep olur. Bu durumda
motor hızla yağ eksiltecektir. Yağın emme manifolduna kaçak yapması, motorun
yağ yakmasına ve egzozdan beyaz duman atmasına sebep olur. Yağın egzoz borusuna
kaçması, katalitik konvertörün, partikül filtresinin tıkanmasına sebep
olabilir.
Yağlamanın
çok kötü olması durumunda, turbo mili ve yatakların sürtünmesinden dolayı
parçalar aşırı ısınır ve turbo kilitlenir.
Turbonun
aşıntıdan dolayı ses yapması arızası, işin ehli turbo ustaları tarafından tamir
edilebilmektedir. Yatakların tamamen yanması-kaynaması durumunda turbo
değiştirilmelidir. Yetkili servisler turbo tamiri yapmaz, direkt değiştirirler.
Kalitesiz Yağ
Kullanılması: Mutlaka
üretici firmanı önerdiği özellikteki yağ kullanılmalıdır. Turbolu motorlar için
yağın sentetik olması önemlidir. Kalitesiz yağ, yüksek sıcaklıkta yağlama
özelliğini kaybeder, viskozitesi turbo için uygun olmaz, turbo yataklarını
yeterince yağlayamaz, turbo arıza yapar. Yağın içinde bulunabilecek pislik ve
parçacıklarda, turbo yataklarını bozabilir.
Yağ Değişiminin
Zamanında Yapılmaması: Periyodik
bakım zamanlarına dikkat edilmesi gerekir, motor yağı azaldığında veya çok geç
değiştirildiğinde, yağın özelliği kaybolacağından dolayı, turbo arızasına sebep
olabilir.
Turbo Mili – Yataklar ve
Burçların Boşluk Yapması: Bazen bir arızadan kaynaklanmasa bile,
turbonun kullanımından dolayı zamanla mil-yatak-burçlar aşınabilir, boşluk
yapabilir. Bu durumda turbo ötme sesi yapacaktır. Turbo tamir edilebilir.
Turbo milinin yataklar ve burçlara boşluk yapması, milin
eksenel gezinti yapmasına sebep olabilir. Bu durumda türbin kanatçıkları veya
kompresör kanatçıkları, turbonun salyangoz gövdesine içerden sürtmesine sebep
olabilir. Bu durumda kanatçıklar ezilir bükülür, turbo yeterli hava beslemesi
yapmaz, çekiş düşer, yakıt artar.
Turboyu motordan söktüyseniz, parmağınızla kompresör
kanatçığını çevirin, rahatça dönmeli, dönerken ses yapmamalı. Parmağınızla
dürttüğünüzde, boşluk hissi vermemeli.
Turbonun kompresör kanatçığı genelde alüminyumdan
yapılır, gözle kontrol ettiğinizde yağ olmamalı, kararmış veya kurum bağlamış
olmamalıdır. Eğer yağ veya kurum pisliği varsa, kompresör gövdesinde
(yatağında) burçlarda boşluk-aşınma var demektir. Bir miktar yağ ve/veya egzoz
gazı kompresör tarafına kaçak yapıyor demektir. Tamir gerekir.
(Turbo mili, yatak, burçlar, kompresör fanı, türbin fanı)
Turbo Hava
Girişine Katı Parçaların Girmesi:Turbonun
hava girişine katı yabancı parçacıkların girmesi (metal parçacıklar), çok hızlı
dönen kanatçıkların yamulmasına veya kırılmasına sebep olur. Egzoz tarafındaki
türbin kanatçıklarına da yabancı katı parçacıkların çarpması, kanatçıkları
bozar.
Örneğin hava filtresi değişiminde kutuya
giren pislik veya parçacıklar veya unutulan bir vida, turboda büyük hasarlar
yaratır.
Aşırı
Yüksek Sıcaklıktaki Egzoz Gazı:Egzoz
gazının çok sıcak olması, motorun aşırı sıkıştırılması, turbonun yetersiz
soğutulması, turbo milinin yataklarını bozabilir, salyangoz gövdenin eğilmesine
ve kanatçıklara sürtmesine sebep olabilir.
Wastegate Arızası Nasıl Anlaşılır
Bazen
turbonun mekanik olarak bir arızası olmamasına rağmen, turbo sisteminde arızası oluşabilir,
çekiş düşebilir, yetersiz turbo basıncı arızası alabiliriz. Turbo kontrolleri yapıldığında mekanik bir arıza yoksa, buna rağmen çekişte düşüş varsa, wastegate arızasından şüphelenilir. Özellikle wastegate basınç tüpünde diyafram yırtılması sıkça görülebilir.
Not: Aşırı miktarda kurumdan dolayı wastegate bypass klapesi kapanmayabilir, kurum olup olmadığı, klapenin yerine oturup oturmadığı, sıkışmadan hareket edebilmesi kontrol edilmelidir.
Turboda iki tür kontrol mekanizması vardır
*WastegateValfi (Bypass Valfi) veya
*Değişken kanatçık (VGT) kumandası.
Turbo
wastegate arızası da sık görülen bir arıza çeşididir. Wastegate arızalandığında,
bypass klapesi (egzoz gazı tahliye kapakçığı) ya açık kalır ya kapalı kalır.
Klape kapalı
kaldığında, yüksek devirlerde aşırı turbo besleme basıncı oluşur.
Klape açık
kaldığındaysa, yetersiz turbo basıncı oluşur çünkü egzoz gazları turbo türbin
kanatçıkların gelmeden kestirmeden direkt egzoz borusuna kaçarlar. Bu durumda
çekiş düşer yakıt artar.
Wastegate
arıza sebepleri şunlar olabilir:
Selenoid kontrol valfinin bozulması; bu ECU’ye bağlı bir elektrovalftir,
bozulursa değiştirilmeli.
Wastegate diyaframlı basınç tüpü
arızası; genelde
tüpün içindeki diyafram yırtılır, basınç tüpünün değiştirilmesi gerekir.
Basınç tüpünü, klapeye bağlayan
bağlantı kolunun ayarının bozulması;
klape bağlantı noktasında ayar somunları vardır, somunlar gevşemişse
ayarlandıktan sonra sıkılmalı. Gevşemesini önlemek için kontra somun veya kilit
parçası kullanılmalıdır.
Wastegate
mekanizmasının rahatça çalıştığını, motor soğukken elle ittirerek kontrol edin,
rahatça hareket etmeli ve klapeyi açıp kapatabilmeli. Daha fazlası (Bkz: Wastegate Mekanizması)
VGT Turbo Arızası (
Değişken Geometrili Turbo Arızası)
Eğer yeni
nesil değişken kanatçık geometrili bir turboya sahipseniz, bu mekanizma
arızalandığında da çekiş düşer, yakıt artar.
Bu turboda iki
tür kumanda sisteminden biri vardır:
*Vakum tüpü; vakum akışını ECU’ya bağlı olarak
kumanda eden bir elektronik selenoid valf vardır. Ya selenoid valf arızalı, ya
vakum tüpünün diyaframı yırtıldı ya da bağlantı kolunda mekanik bir tutukluk
var. (Bkz: Turbo Basınç Kontrol Valfi) (Bkz: Turbo Basınç Kontrol Valfi Arızası)
*Elektronik Kumanda; değişken kanatçık tablasını hareket
ettiren bir elektrik motoru vardır, bu motorun çalışması kontrol edilmelidir.
(Değişken Kanatçıklı (VGT) Turbo)
Turbonun
türbin tarafında (egzoz tarafında) zamanla kurum birikir, biriken bu kurumlar
kanatçık tablasının sıkışmasına veya zor hareket etmesine sebep olur, turbo
basıncı ayarlanamaz, çekiş düşer ve yakıt artar. Bu durumda turbonun
temizlenmesi gerekir. Daha fazlası (Bkz: Değişken Geometrili (Kanatçıklı) Turbo Mekanizması)
Turbo Temizliği Nasıl
Yapılır?
Sökerken, doğru hizalamak için muahaza ve gövdeye kalemle
işaret koyunuz, cep telefonuyla foto çekerek sökmek, toplarken yardımcı
olabilir.
Turbo
sökülür, turbonun sadece türbin (egzoz) tarafı sökülür. Türbin muhafazayı
gövdeye sabitleyen 4-5 tane civatayı sökerek, türbin muhafazası sökülür.
Muhafaza, gövdeden ayrılır.
Daha sonra
değişken kanatçık tablasını tutan 2-3 tane cıvata vardır, bunlar sökülür.
(hizalama için işaret çizgisi çekebeilirsiniz) Böylece kanatçık tablası da
ayrılmış olur.
Önce tel
fırçayla kaba kurumlar temizlenir.
(Turbo kurum temizliği-Değişken Kanatçıkları ve kanatçık tablası)
Parçacıdan
temin edilebilecek turbo temizleyici
sıvı veya karbon temizleyicilerle kurum bağlamış türbin kanatçıklarını,
değişken kanatçıkları ve kanatçık tablası ve türbin muhafazasının içi
temizlenir.
Kurumlar
çıkmıyorsa, bir teneke kutuda solvent içinde bir kaç saat bekletilebilir.
Turbolu Araçlar Nasıl
Kullanılmalı?
Turbo, motor yağıyla yağlanır, motor yağı yağ pompası
tarafından motor yağ kanalarına ve turbo şarjın yağ giriş kanalına basılır. Motoru
çalıştırıp birkaç saniye sonra hemen stop etmek turboya zarar verir, çünkü
turbo hızla dönmeye başlamıştır ve motoru stop ettiğinizden dolayı, motor yağı
henüz turboyu yeterince yağlamamıştır. Üstelik motor soğuksa, soğuk motorda
yağın yağlama özelliği daha da azdır.
Orta ve yüksek devirli araç kullanımı yaptığınız bir
yolculuktan sonra evinize vardınız, motorun 1-2 dakika rölantide çalışmasına
izin verin, böylece yağlama devam ederken turbo yavaşlasın. Motoru stop
ettikten sonra, turbo mili hızla dönmeye devam eder, durması biraz zaman alır.
Aracı durdurup hemen stop ederseniz, turbo hızla dönerken, turbonun yağlamasını
kesmiş olursunuz. Bu durumda mil ve mil yatakları, burçlar yağsız çalıştığından
aşınır, boşluk yapar.
Turbo Arızası Motora Zarar Verir mi?
Turbonun arızalanması, motordaki yanma verimini düşürür, motor çekişi düşer, yakıt sarfiyatı artar. Turbo arızası motora direkt olarak ciddi zarar vermez fakat, yetersiz hava beslemesi ve kötü yanma, motorda titreşimli çalışmaya sebep olacağından, piston-biyel-supap sistemi üzerinde olumsuz etkisi olacaktır.
Egzoz sistemine ise direkt zarar verecektir, egzoz emisyonları artar, egzoz gazındaki partikül ve bileşenlerin oranı artar, katalitik konvertör ve dizel partikül filtresine zarar verir.
Turbo Arızası Yakıtı Arttırır mı?
Evet.
Turbo arıza kodları: P0234 P0045 P0046 P0047 P0048 P0235 P0236 P0237 P0238 P0239 P0240 P0241 P0242 P0299 P0243 P0244 P0245 P0246
(Bkz: Turbo Westgate Arızası)
(Bkz: Turbo Değişken Kanatçık VGT Arızası)
(Bkz: Turbo Basınç Kontrol Valfi)
(Bkz: Turbo Basınç Kontrol Valfi Arızası)
(Bkz: Turbo Basınç Sensörü)
(Bkz: Turbo Basınç Sensörü Arızası)
(Bkz: Tüm Oto Arızaları)
Bölüm 1 – 2