Motor Krank Devir Sensörü Nedir Ne İşe Yarar? Görevi Arızası

Motor Krank Devir Sensörü Nedir Ne İşe Yarar? Görevi ve Arızası Nelerdir

Motor/Krank Devir Sensörünün Görevi Nedir?

Krank mili konum sensörü, motor devrini ve krank mili açısal
pozisyonunu belirleyerek ECU ye bildirir. Anlık olarak motorun devir bilgisini
ve 1. Silindirdeki pistonun tam olarak hangi konumda olduğunu (üst ölü noktada
mı alt ölü noktada mı) elektronik kontrol ünitesine (ECU) iletir. Motor devir sensörüne; üst ölü nokta sensörü, krank mili pozisyon sensörü, krank mili konum sensörü de denmektedir.

Krank kasnağı veya volanın olduğu kısımda bulunur. Krank
milinin dönüş hızını ve birinci silindir pistonunun konumunu algılayarak ECU’ye
bildirir. Birinci silindirdeki pistonun üst ölü noktaya (ÜÖN) çıktığı anı
ECU’ye iletir fakat, piston hem sıkıştırma sonunda hem de egzoz zamanı sonunda
ÜÖN’ye çıkar. 1 ve 4. silindir kardeş silindirdir ve ikisi aynı anda inip çıkar
(2 ve 3 de aynı şekildedir). 1. silindirdeki piston ÜÖN’ye çıktığında, 4.
silindir de ÜÖN’ye çıkar; birisi sıkıştırma zamanı için çıkarken, diğeri egzoz
zamanı için çıkar. ECU’nün sıkıştırma zamanı için çıkan silindiri tespit etmesi
gerekir.

Sıkıştırma zamanının sonundaki çıkışını belirleyebilmek
için, yani hangi zaman için ÜÖN’ye çıktığını ayırt etmek için, eksantrik mili
konum sensörünün sinyali (birlikte) kullanılır. Krank mili pozisyonunun tam
olarak bilinmesi sayesinde, enjektörlerin püskürtme zamanlamaları ve püskürtme
süreleri ECU tarafından ayarlanır.

Motor/Krank Devir Sensörü bilgisi hangi İşler için kullanılır?

Motorda bulunan en önemli sensör, motor-krank devir sensörüdür, motorla ilgili tüm ayarlamalarda, bu sensörden gelen bilgiler kullanılır. Sensörden alınan bilgiler doğrultusunda,

*Dizel ve benzinli motorlarda enjeksiyonun yönetilmesinde. Yakıt enjeksiyon başlangıcı ve yakıt püskürtme sürelerinin belirlenmesinde,

*Benzinli motorlarda ateşleme zamanlaması ve ateşleme avansının belirlenmesinde,

*değişken subap zamanlaması (VVT-i veya VTEC gibi) ayarlanmasında,

*otomatik şanzımanlı araçlarda vites değişim noktaları,

*turbo şarj basıncının ayarlanması,

gibi temel motor fonksiyonları düzenlenir.

Motor/Krank Devir Sensörü nerededir?

Krank devir sensörü, motorun ön tarafında krank kasnağının hemen
arkasında bulunan bir dişli üzerinde (motor bloğunda ve kartere yakın) olabildiği
gibi; motorun arka tarafında (şanzıman tarafında), volan dişlisinin arka
tarafında bulunan ayrı bir dişli üzerinde de bulunabilir. Renault, Mercedes gibi araçlarda krank devir sensörü motorun arkasında volan tarafındadır.

Krank Konum Sensörü Çeşitleri

Manyetik (Endüktif) Tip Krank Sensörü: Voltaj beslemesi yoktur, yapısında doğal mıknatıs bulunur ve manyetik alan değişimiyle oluşan analog voltaj sinyali ECU’ye iletilir.

Hall Effekt (Hall Etkili) Tip Krank Sensörü: Bu tip sensörde besleme voltajı vardır, yapısındaki yarı iletken plaka ile voltaj (dijital-kare dalga) sinyalleri ECU’ye gönderilir. (Aşağıda her ikisi de detaylı olarak açıklanmıştır)

Manyetik (Endüktif) Tip Krank Mili Konum Sensörü Nasıl Çalışır?

Devir senörünün içerisinde bir sabit mıknatıs ve etrafına
sarılmış bobin bulunur, böylece sensör, manyetik alan değişimlerinde, voltaj
oluşturan bir yapıya sahiptir. Manyetik alandaki büyük dalgalanma (sensör
dişlisindeki eksik diş sebebiyle), sensörde büyük voltaj değişimine sebep olur.

Sensör içerisindeki mıknatısın oluşturduğu manyetik alan
karşısında dönen dişli nedeniyle sürekli değişmekte, bu yüzden sensör
sargılarında yönü sürekli değişim gösteren bir gerilim oluşturmaktadır. Dişli
kasnak üzerinde yeri daha önceden belirlenmiş farklı yapıdaki bir diş (daha
kalın diş ya da eksik diş), sensör sinyalini değiştirir, böylece krank milinin
bulunduğu açısal pozisyon ve motor devri algılanmaktadır.

Manyetik krank mili konum sensörü, indüktif (voltaj sinyali
üreten) bir sensördür. Manyetik krank sensörünün analog sinyali, ECU’deki
analog-dijital çevirici birimde, dijital sinyale dönüştürülür ve ECU tarafından
kullanılır.

Sinyal dişlisindeki diş kısmı sensörün önünden geçtiğinde,
sensör pozitif (+) sinyal üretir, boş
diş kısmı geçtiğindeyse sensör negaitf (-) sinyal üretir.

Örneğin tek noktada eksik dişli dişlide, o eksik olan
dişlerin sensörün önünden geçtiği konum, 1. Silindirdeki pistonun (ÜÖN) üst ölü
noktada olduğu konumdur. 60 dişli bir sensör dişlisinde 60×6=360 derece olacak
şekilde (Tam tur krank mili) , bir diş 6 derecelik krank açısına karşılık
gelir. İki diş eksik bırakılır yani 12 derecelik açı üst ölü nokta boşluğuna
karşılık gelir.

Bazı sinyal dişlilerindeyse, tam karşı karşıya iki adet diş
boşluğu bulunur, örneğin toplam 60 dişlik bir sinyal dişlisinde, karşılıklı
olarak (birbirne 180 derece) ikişer diş boş bırakılarak, 60-4= 56 dişlik bir,
devir sensörü dişlisi kullanılır. İki ayrı diş boşluğunun avantajı, eksantrik
mili konum sensörü (faz-hall sensörü) bilgisiyle birlikte, silindirlerde ateşlemeden kaynaklı
tekleme-vuruntu meydana geldiğinde, bunun hangisinden kaynaklandığı tespit
edilebilir.

Hall Etkili (Hall Effect) Tip Krank Mili Konum Sensörü Nasıl Çalışır?

Hall Efekt tip krank mili sensörü, kare (dijital) sinyaller oluşturur. Zaten dijital sinyal
ürettiğinden dolayı, ECU’de, analolg-dijital çeviricide, tekrar dijital sinyale dönüştürülmesine gerek
kalmaz. Hall krank sensörünün soketinde 3 pin vardır. +artı, -eksi, ve sinyal
ucu. Sensörün iç yapısında mini bir elektronik devre vardır.

Hall etkisi prensibine göre, üzerinden elektrik akımı geçirilen bir yarı iletken levha, bir manyetik alan kuvveti tarafından kesilirse (bu levhaya manyetik alan kuvveti dikey olarak etki ederse), o iletken levhada elektrik voltajı oluşur. Hall etkili krank mili konum sensöründe, sensörün yapısında yarı iletken levha vardır ve ECU tarafından bir voltaj sinyaliyle beslenir. Sensörün ucu, krank kasnağı veya volan tarafındaki sinyal diskine bakar. Sinyal diskinin içinde, dışarıdan görünmeyen sabit mıknatıslar vardır, diskin içinde N ve S kutupları şeklinde sıralanmıştır. Krank milinin dönmesiyle, krank sensörünün önünden geçen sabit mıknatıs kutupları, sensörde kare dalga voltaj sinyalleri üretilmesine sebep olur. Yine diskteki sabit mıknatıslarda bir boşluk bırakılır, bu boşluk referans sinyalini oluşturur.

Dizel motorda, sensörün sinyal dişlisindeki referans boş dişler, birinci
silindirdeki piston ÜÖN’ye ulaştığında, sensörün tam önünde DEĞİLDİR. İşaret
(boş) dişli, birinci silindirin ÜÖN konumunu belirtmez. Sinyal dişlisindeki
referans (boş) dişli, sensörün tam karşısında olduğu anda, henüz birinci
silindirdeki piston ÜÖN’ye ulaşmasına, krank açısı cinsinden 90 o
(derece) daha vardır. ECU, bu işaret sinyalini aldığında, birinci silindirdeki
pistonun üst ölü noktaya ulaşmasına daha 90 o (derece) olduğunu bilir, ve bu sayede enjeksiyon
avansını veya ön enjeksiyon zamanlamasını ayarlayabilir.

Motor/Krank Devir Sensörü Arızası Nedir?

Motor-krank devir sensörü arızalanırsa, motor çalışmaz. Bazı modellerde 2000 dev/dk civarında sabit dervirde arıza modunda çalışabilir. Sensör arızalandığında, bağlantı kabloları ve
bağlantı soketi kontrol edilmelidir, kablo kopmaları veya kısa devreler, ya da
soket gevşemeleri veya soketteki uçların yağ-kir kaplanmasıyla sensör
arızalanmış olabilir. Krank sensörü arızası ve çözümü hakkında daha fazla bilgi için (Bkz: P0335 Arıza Kodu Krank Sensörü Arızası P0336 P0337 P0338 P0339)