Motor Bloğu Nedir? Görevi ve Çeşitleri Nelerdir?

Motor
bloğu, motorun temel çekirdek parçasıdır, diğer tüm parçalar motor bloğuna
eklenir. Motor bloğunda pistonların çalıştığı silindirler bulunur,
silindirlerde oluşan yanmayla motorda güç üretilir. Blok, çok yüksek yanma
basıncına (kompresyona) dayanıklı olmalıdır, ayrıca yanma sırasında meydana
gelen yüksek ısıyı da hızlıca transfer edebilmelidir. Motor bloğuna silindir
bloğu da denir. Motor bloğunda yağ ve soğutma sıvısı (motor suyu) kanalları
bulunur.

Blokta
bulunan silindirlerin içinde pistonlar alt ve üst ölü noktalar arasında, aşağı-
yukarı hareket ederler. Pistonlar, krank miline biyel kollarıyla (piston kolu)
bağlanırlar. Pistonların, piston segmanlarının ve silindir yüzeylerinin
aşınmaya karşı dirençli olması gerekir, aksi halde yanma odasının sızdırmazlığı
sağlanamaz. Pistonlar dayanıklı ve hafif olmalıdır. Pistonların sürtünmelerini
azaltmak için, yüzeyleri düşük sürtünmeli özel malzemeyle kaplanır, böylece
yakıt tüketimi azaltılır.

Bazı
motorlarda (genelde eskilerde) genleşme tapaları bulunur, bunlar motor soğutma
sıvı donarsa yerlerinden çıkarak bloğun çatlamasını önlerler.

Motor Bloğunun
Görevleri:

*Piston,
biyel, krank mili ve volan mekanizmalarını yapısında bulundurarak çalışmalarını
sağlar.

*Yapısında
silindirleri bulundurur.

*Krank
mili blok üzerinde bulunur.

*Yağ ve
soğutma sıvısı kanallarını barındırır.

*Karter havalandırma sisteminin (PCV) parçasıdır.

*Şanzıman
bağlantısını sağlar.

*Eksantrik mili ve krank mili bağlantısını oluşturur.

*Kayış ve
zincir gibi bağlantı elemanlarını üzerinde bulundurur.

*Motorun
diğer ek donanımlarının bağlantısını sağlar.

*Karterin
sızdırmazlığını sağlar.

Motor
bloğu, temel olarak motorun tipini yansıtır. Bloğun yapısal özellikleri,
motorun temel özelliklerini belirler ve motorun tipini oluşturur. Silindir
sayısı, silindirlerin düzeni, motor bloğunun malzemesi gibi özellikler, motor
tipini belirler.

Blok malzemesine göre motor çeşitleri:

Pres döküm
blok, dökme demir blok, alüminyum alaşım blok.

Silindir sayısına göre motor çeşitleri:

1, 2, 3,
4, 5, 6, 8, 10, 12 silindirli motorlar.

Silindir düzenine göre motor çeşitleri:

Sıralı
motor, V motor, VR motor, W motor, boxer motor, yıldız motor.

Blok yüzeyine göre motor çeşitleri:

Açık
yüzeyli motor, kapalı yüzeyli motor.

Silindir özelliğine göre motor çeşitleri:

Gömlekli
motorlar, gömleksiz motorlar. Gömleksiz motorda silindir iç yüzeyleri özel
kaplamayla kaplanır.

Islak
gömlekli motorlar, kuru gömlekli motorlar.

Motorun Ön
Kısmı Neresidir?

Motor
bloğunda silindirler sıralanmıştır, birinci silindir motorun ön kısmındaki
silindir olur. Genellikle motorun ön kısmı kasnakların olduğu kısımdır, arka
kısmıysa volan ve şanzımanın olduğu (güç çıkışının olduğu) kısımdır. Öte yandan
mercedes ve renault gibi marka bazı motorlarda motorun ön kısmı volan tarafı
olarak kabul edilir ve birinci silindir arkadadır.

Motor
Bloğunun Malzemesi ve Yapısal Özellikleri

Motor
bloğu malzeme olarak dökme demirden veya alüminyum alaşımdan yapılır. Özellikle
eski nesil motorlar yaygın olarak dökme demirden imal edilmiştir. Dökme demir
bloklar sıcaklığa ve basınca oldukça dayanıklı olmalarına rağmen, çok ağırdırlar.
Son yıllarda motor blokları alüminyum alaşımdan yapılmaktadır, bu geçiş önce
benzinli motorlarda gerçekleşmiştir. Alüminyum alaşım blokların yeterince
sağlam imal edilmesiyle, dizel motorlarda da alüminyum alaşım bloklar
kullanılmaya başlanmıştır. Alüminyum alaşım bloklar oldukça hafif, yeterince
dayanıklı ve ısı transfer kapasiteleri yüksektir. Silindir kapakları da
alüminyum alaşımdan yapılır.

Daha hafif
olması için günümüzde pistonlar da döküm yerine alüminyum alaşımdan
yapılmaktadır. Motor bloğu alüminyum alaşımdan yapılmışsa, silindirlere çelik
gömlekler de takılmamışsa (gömleksiz bloksa), hem piston hem de silindir iç
yüzeyleri alüminyum alaşımdan yapılmış olacaktır. Aynı malzemeden yapılmış iki
yüzey arasındaki sürtünme katsayısı çok fazla olur, bu istenmeyen bir durumdur,
sürtünme ve aşınma çok fazla olur, piston rahat çalışamaz. Bunu önlemek için
piston yüzeylerine ve silindir iç yüzeylerine kaplama işlemi uygulanır. Amaç,
yüzeylerin mümkün olduğunca sert ve düşük sürtünmeli hale gelmesidir. Örneğin
silindir iç yüzeylerine plazma kaplama yapılabilir, böylece gömlek
kullanılmasına gerek kalmaz.

Açık Yüzeyli Motor Bloğu

Açık
yüzeyli blok tasarımı, silindirleri çevreleyen alanın üstte açık olması ile
ayırt edilir. İçerdiği soğutma sıvısı, silindirin tepesindeki en yüksek
gerilimli alana kadar bir soğutma etkisine sahip olabilir ve ısıyı silindirin
tüm yüksekliği boyunca dağıtabilir. Buna ilave olarak, açık yüzeyli blok
tasarımında, silindir kapağı monte edilirken silindirlerin eğilmesi önemli
ölçüde sınırlandırılabilir. Açık yüzeyli bloğun dezavantajı, silindir bloğunun
rijitliğinin (eğilmezliğinin – sertliğinin) azalmış olmasıdır.

Bu olumsuz
etki, metalden yapılmış bir silindir kapağı contası kullanılarak
dengelenebilir. Genel olarak, bu tasarım, silindir bloğu üretim sürecini daha
verimli hale getirmek için çok fazla olanak sağlar.

Kapalı Yüzeyli Motor Bloğu

Kapalı yüzeyli motor bloğu tasarımı ile silindirlerin etrafındaki boşluk
büyük ölçüde kapatılmıştır. Bu durumda blok yüzeyinde, soğutucu sıvının
silindirlerin etrafındaki alandan silindir kapağına akmasına izin veren belirli
su kanalları bulunur. Bu tasarımın avantajı, açık yüzeyli blok tasarımına
kıyasla silindir bloğunun önemli ölçüde daha yüksek rijitliğidir
(sağlamlığıdır). Bu tasarımın dezavantajı, soğutma etkisinin silindirin tüm
yüksekliği boyunca etkin olmamasıdır. Ayrıca bu tip silindir bloklarının
üretimi çok pahalıdır.